Showing posts with label article. Show all posts
Showing posts with label article. Show all posts

Saturday, 4 July 2026

सासे फरायसानि बयनिख्रुइ देरसिन सुथुरा मा ?

     हेलौ आंनि इयुननि टपारस, सिमां नुग्राफोर आरो आंनि बे लिरबिदांखौ फरायबाय थानाय साफ्रोमबो जिनियास । आं नोंसोरनो मोनसे गोरलै सोंलु सोंनो नागिरदों- सासे फरायसानि बयनिख्रुइ देरसिन सुथुरा मा ? सिलेबासआ नामा ? फुंआव फोजाना होनाय एलार्म घरीया नामा ? नङा । बयनिख्रुइ देरसिन सुथुरा जाबाय जोंनि गोसो सिंनिफ्राय ओंखारनाय बै रावआ, जाय बुङो- “गाबोननिफ्राय फरायगोन ।”



जेब्ला नोंसोरखौ बै बानाया सबथिंनिफ्राय बेंना लागोन,आं लुबैयो बै समाव नोंसोरो सानक्य नितिनि बे दोंसे समायना आरो गोहो गोनां स्लुकखौ गोसोआव लाबो-

"उद्यमेन हि सिध्यन्ति कार्याणि न मनोरथैः।

न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशंति मुखे मृगाः॥"

ओंथि:- जिरायना गावनि गोसोआवल’ सिमां नुबाय थायोब्ला एबा गोसोआव सिमां रनसायबाय थायोब्ला खामानिया माब्लाबाबो जाफुंआ, बेनि थाखाय गोबां कस्त खालामनांगौ । उनदुनानै थानाय सिंहनि खुगायाव मै फैनानै  गावनो गाव हाबफैया; सिंहआ सिरि मोननानै मैहुर खालामथारनांगोन । बेखायनो आंनि अनजालु-अनजालि सिंहफोर, दायो उनदुना थानायनि सम नङा, सिखारनायनि सम । गावनि थांखिनि फारसे आगान सुरनायनि सम आरो गावबा गावनि नोजोर आरो थांखिखौ खनथुमना लानायनि सम ।


Friday, 3 July 2026

Magic to motivate lazy students

फुंबिलिनि गोजोन हामग्लायनाय (Good Morning) आंनि अनजालु गथ'फोर! नोंथांमोना बोरै दं?

गथ'फोरनि फिननाय— "मोजां दं!

एै साबस! गारांआव एसेबाबो बोलो नांगौ । आरो खनसेबाव... नोंथांमोना बोरै दं ?

(गथ'फोरनि गोसा गारांजों खिन्थानायाव मिनिसुलु मिनिनानै)

जोबोर मोजां! दिनै फुंआव नोंसोर गासैनिबो अनजालु मेगन आरो मिनिस्लु मोखांखौ नुनानै आंनि बिखाया गोजोनबाय । दिनै जों जेबो गोब्राब फरा फराया, जेबो गोरा होमवर्कनि बाथ्राबो सावराया । दिनै जों गासैबो लोगोसे गोबां गोबां खोथा रायज्लायगोन, एसे गेलेगोन, मेथाइ खनगोन आरो दोंसे जादुनि सल' खोनासंगोन ।

नोंसोर गासैबो रेदि ना ? जाय जाय रेदि, बिसोरो गावनि फारनैबो आखाइखौ गोजौआव दिखांदो!

गथ'फोरखौ नायनानै फोरोंगिरियाबो आखाइ दैखांङो ।

1. एसे रंजानाय जों जागायनाय: "आखाय दैखांनाय गेलेनाय" (Interactive Ice-Breaker)

गिबि गिबियावनो आं नायनो नागिरदों दि क्लासआव सोर सोर थेनथावनाय जोबनानै सांग्रां जाबाय आरो सोरनि मेगनआ सुपरफास्ट चलिगासिनो दं । जों मोनसे गेलेनाय गेलेगोन, जायनि मुंआ—"उल्था आखाइ दिखांनाय"।

नेमफोरा जोबोर गोरलै । जों मा खालामगोन, जुदि 'से' (One) बुङो, नोंसोर आखाइ दिखांनो नाङा । नाथाय जुदि आं 'नै' (Two) बुङो, नोंसोर फारनैबो आखाइ दिखांनांगोन । बुजिबाय ना ?

फैदो, टेस्ट खालामनायनि !

से! (नाय सोर आखाय थिखांदों, एसे मिनिनानै

नै! (गासैबो आखाइ थिखांगोन)

नै! (आरोबाव आखाइ थिखांगोन)

से!

(हमजानाय गथ'फोरजों एसे रंजानांगोन)

जोबोर मोजां! बे गेलेनायनायनिफ्राय जों मा सोलोंखो ? बेनो दि जों जेब्ला गावनि गोसोखौ (Focus) मोनसे थि थांखियाव लाखियो, दिदोम लाखियो, जों माब्लाबो गोरोनथि खालामा । आरो जोंनि बे क्लासआ मोनसे जादुगोनां जायगा, जोंनि गोसोआ जेब्लाबो गोदान गोदान बाथ्रा सोलोंनायनि थाखाय थियारि थानांगोन ।

2. जोंनि स्पेशल क्लास मेथाइ (The Energy Song)

गथ'फोर, जेब्ला जोंहा एसे बानाय मोनो एबा सानो दि दिनै जेबो खालामनो गोसो गैया, अब्ला जोंहा मोनसे जादु टनिकनि गोनांथि जायो । मिथिगौ ना बे टनिकआ मा ? मेथाइ!

फैदो, दिनै जों गासैबो लोगो जानानै दोंसे समायना मेथाइ रोजाबदिनि । नोंसोर गासैबो 'तारे ज़मीन पर' फिल्मनि बे मेथाइखौ खोनादों ना—"बम बम बोले" ?

आं खनलांगोन आरो नोंसोर गासैबो गावबा गावनि जायगायाव गसंथानानै, मोसानानै आंजों लोगोसे खनफालांगोन ।

(फोरोंगिरिया एसे मोदोम सोमावनानै गासै गोहोजों खनलांगोन)

"रुकना-रुकना... कहना क्या, धुन पकड़ना... कहना क्या!बहता सा ये पानी है, बहने दो...जल्दी क्या है, आने दो, आने दो...बम बम बोले, मस्ती में डोले!बम बम बोले, मस्ती में तू डोले!"

(गथ'फोरखौ गावनि जायगायाव बारसिननो आरो आखाइ खबनो बुंनानै )

वाव! मा बाथ्रा! दा आं नुनोमोनदों दि जोंनि क्लासनि बानाय बेरामा खिरखिजों बायजोआव खारलांबाय । दा रावबो गथ’आ आलसिया नङा, बेयाव दा रावबो बादुला गैला । गासैबो सुपरहीरो जाबाय!

3. भोलू आरो जादु चशमानि सल' (The Inspiring Story)

दा गासैबो गथ'फोर गोजोनै गावबा गावनि जायगायाव जिराय । गावनि सिनस्रि (Backbone) खौ थोंगोर खालामना जिराय, जेरै सासे सिपाहीआ जिरायो । दा आं नोंसोरनो सासे गथ'नि सल' खोनथानो नागिरदों, जाय बिल्कुल नोंसोरबादि समायना थामहिनबा बिनि सिङाव सासे उन्दै भूत थायोमोन। मिथिगौना बे भूतनि मुंआ मा? “बादुवानि भूत” ! बे गथ'नि मुंआनोमोन भोलू ।

भोलूआथ’ जोबोर माहि गियानियानोमोन, नाथाय बिनि गासैबो खामानियावनो बानाय फैयोमोन । फुंआव बिमाया लिंङो—"भोलू, स्कूलाव थांनो सिखारदो ।" भोलूआ सिखौ मोजाङै जोमना लानानै बुङो—"आइयै, रथ’ 5 मिनटल’ ।"

जेब्ला क्लासआव फोरोंगिरिया बुङो— “गथ'फोर, दिनै जों मोनसे समायना सावगारि आखिगोन।” भोलूआ गावनि पेंनसिल बॉक्सखौ खेवयो, दोंसे हांखो बोयो आरो बेंचआव खर दोनना उन्दुलाङो । बियो बुङो— “मैम, आंनि आखाइया सादों, आं गाबोन एरगोन।”

गेलेग्रा फोथाराव जेब्ला गासैबो गथ'फोर फुटबॉलनि उन उन खारो, भोलूआ फांसे बिफां सिङाव जिरायनानै मोस्रोमफोरखौ नायबाय थायोमोन । बियो गासै क्लासआव माब्लाबाबो बाहागो लायै (Inactive) गथ'मोन ।

सानसेखलि भोलूआ स्कूलनि लामायाव सासे बोराइ बाबाखौ लोगो मोनो । बे बाबानि मोनसे जोबोर गोमोथाव, गिदिर आरो गाब गोनां चशमा दंमोन । भोलूआ गोसो गुदुंङै सोंबाय, “बाबा, बे माबादि चशमा ?”

बाबाया मिनिसुलु जाना बुंबाय, “बाबु भोलू, बेयो 'इयुननि चशमा (Future Glasses) । बेखौ गाननानै नों नुनो मोनगोन दि जुदि नों दिनै खामानि मावनो बोदोंब्ला, अब्ला गेदेर जानानै मा जाहैगोन । आरो जुदि दिनै कस्त खालामदों, अब्ला गेदेर जानानै मा जाहैगोन ।”

भोलूआ बुंबाय, "बाबा, आंहाबो नायनो गोसो जादों !"

बाबाया भोलूखौ चशमाखौ गानहोबाय । बाबाया बुंबाय, "सिगां गावनि मेगनखौ मेसेब आरो सान दि नों स्कूलाव थाङाखै, न'आवनो उन्दुना दं आरो जेबो खामानिबो मावाखै।"

भोलूआ मेगन मोसेबबाय आरो उनाव खेवबाय । चशमानि सिङाव बियो मोनसे सावगारि नुनो मोनबाय । बियो नुबाय दि बियो गेदेर जाबाय । बिनि गासैबो लोगोफोर—चीकू, मिन्टी, राहुल—सोरबा पायलट जाबाय आरो अख्रांआव गिदिर हवाई जाहाज सालायगासिनो दं, सोरबा गिदिर डॉक्टर जानानै बेरामि नायगासिनो दं, सोरबा कंप्यूटरआव गिदिर गेम बानायगासिनो दं ।

नाथाय भोलूआ बबेयाव ? भोलूआ मोनसे खनायाव जिरायना गाबगासिनोमोन । बिनि बिखायाव न' मोजां साख्रि दंमोन, ना मायबा रोंगौथि (Skill) दंमोन, आरो बिनि रावजोंबो गेलेनोबो गोसो गैयामोन मानोना बियो उन्दै समाव जेबो सोलोंआसै । बियो जोबोर उदास जाबाय ।

बेखौ नुनानै भोलूनि मेगननि मुदै रथ’ गबाय । बियो उनाव चशमाखौ बोखारना गाबनानै बुंबाय, “नङा बाबा! आं बेबादि जानो गोसो गैया । आंहाबो पायलट जानो गोसो, आंहाबो गेदेर मानसि जानो गोसो । आं मा खालामनो ?”

बाबाया अननानै भोलुखौ बुंबाय, "बाबु, जादू बे चशमायाव गैया । जादू नोंनि दिनैनि सानआवनो दं । नों जे सानफ्रोमबो स्कूलाव थाङो, बेनो नोंखौ सानफ्रोमबो सिगां लांनायाव मदद खालामगोन । स्कूलआव नों जा सानफ्रोमबो से-नै थाम आरो हांखो सोलोंङो, बेनो नोंखौ गेदेर जानानै सुपरहीरो जानायाव मदद खालामगोन । दिनै बेखायनो खामानि मावनो बोनो नाङा, बानाय़खौ दिनैनिफ्राय बाय-बाय बुं आरो एक्टिव जादो ।"

बे दिननि उनाव भोलूआ सोलायलांबाय । उननि फुंआव जेब्ला बिमाया बुंबाय—"भोलू सिखारदो," भोलूआ खनसेयावनो सिखारबाय । क्लासआव सबनिबो सिगां आखाइ दैखांनानै फिननाय होबाय । आरो मिथिगौना गथ'फोर? दिनै बे भोलूआ थारैनो अख्रांआव गिदिर रॉकेट बिरहोयो ! बियो सासे बिगियानगिरि (Scientist) जाबाय ।

4. स्कूलआ मानो गोनां? (Importance of School)

आंनि अनजालु गथ'फोर, बे सल'निफ्राय जों मा सोलोंनो मोनबाय? स्कूलआ मोनसे गेदेर दालान नल’ नङा नोंसोर फुंआवनो थाग थियारि जानानै फैनांगौ । स्कूलआ मोनसे 'जादूनि कारखाना' (Magic Factory)।

साननानै नाय, जुदि नोंसोर स्कूलाव थाङा, अब्ला मा जागोन?

नोंसोर समायना समायना बिजाब फरायनो बोरै हागोन ?

नोंसोर बुहुमखौ (Maps), बुहुमनि मानसावगारिखौ बोरै बुजिगोन ?

नोंसोर गेदेर जानानै दुकानआव चॉकलेट बायनो थांब्ला, रांनि हिसाबखौ बोरै खालामगोन?

बे स्कूलआनो नोंसोरनो फोरोंगोन मोजां गथ' बोरै जायो, गेदेरफोरखौ बोरै मान होयो आरो गावजों गाव लोगो जानानै टिफिन बोरै शेयर खालामलायो । स्कूलआ नोंसोरखौ सासे मोजां मानसि जानायाव मदद खालामगोन ।

जाय गथ'फोर क्लासआव सिरियै जिरायना थायो एबा सानो दि "आंहा जागोनना जाया", आं बिखौ बुंनो नागिरदों—नोंसोर गासैबो जोबोर स्पेशल! इसोरआ नोंसोर गासैनोबो जादुगोनां गोहो (Talent) हरदों । सोरबा गथ'आ जोबोर मोजां ड्राइंग खालामो, सोरबा जोबोर मोजां खारो, सोरबा जोबोर मोजां मेथाइ खननो रोंगौ, सोरबा सानखान्थिनि सोंनायखौ चुटकियावनो खालामनो हायो ।

नाथाय बे जादुनि गोहोआ बायजोआव माब्ला फैगोन? जेब्ला नोंसोर क्लासआव 'एक्टिव' थागोन । जेब्ला नोंसोर गोरोनथिनि जानायनि गिनायनिफ्राय उदां जानो हागोन । जुदि फोरोंगिरिया मायबा सोंलु सोंङो, बेखौ फिननायआ गोरोनथि जागोन ना गेबें जागोन नों जेबो साननो नाङा । थाब थाब गावनि आखाइखौ दैखां! आरो लोगो लोगो बुंनो नाजा, गोरोनथिनिफ्रायनो जों सोलोंङो । जाय गोग्लैयो, बिसो सिखारनानै खारनो सोलोंङो ।

5. फैदो जों मोनसे सदबांसा लानि (The Promise)

आंनि अनजालु गथ'फोर, दिनै जों गावनि क्लासनिफ्राय मोननै सोदोबखौ सानफ्रोमबो गोसोआव लाखिगोन । गिबि सोदोबआनोमोन "बानाय" आरो नैथि सोदोबआनो जाबाय "आंहा जागोनना जाया" ।

दा आं मा बुंगोन, नोंसोर गासैबो आंनि उन उन जेसां गोसा हायो बेखौ बुंलांगोन । गावनि आगदा आखाइखौ गावनि बिखायाव दोनदो ।

(फोरोंगिरिया गावनि आखायखौ बिखायाइयाव दोनो आरो गथ'फोरखौ नायो)

बुंफुरदो:

"आं सासे सुपरचाइल्ड!" (गथ'फोरनि गारां खोनासं)

"आं सानफ्रोमबो गोदान गोदान बाथ्रा सोलोंलांगोन!"

"आं बानायखौ जेनहोगोन!"

"आं गावनि क्लासनि स्टार जागोन!"

जोबोर मोजां! आंहा नोंसोर गासैनिबो सायाव फोथायनाय दं । दिनै जोंनि क्लासनि गासै गथ'आ बयबो एक्टिव, गासैबो मोजां आरो बयबो अनजालु गथ' जागोन ।

फैदो, बे बाथ्रायावनो गावनि थाखाय, गावनि लोगोफोरनि थाखाय आरो बे समायना स्कूलनि थाखाय खनसे जोबोर गोबोरै आखाइ खबनि ! एरैबादि आखाइ खब दि गासै स्कूलआनो मिथियो दि गासैबो गियानि गथ'फोरा बे क्लासआवनो दं !

साबायखर गथ'फोर! नोंसोरनि सानआ जोबोर मोजां आरो रंजानाय गोनां जाथों !

 

Tuesday, 30 June 2026

बिजाब फरायनायनि मुलामफाफोर

     बिजाब फरायोब्ला सासे फरायसानि गोसोनि साननाय हनायफोरा सोलायो । बेयो खालि खारि बुथुमनायावल’ थाबथायालाबानो इयुननि थाखाय सोलो आरो रोंगौथि दानायाव मदद खालामो । समाजाव मेगनाव नांथावना रोखोमनि गोहोम सोरजिनो सासे रोंगौथिगोनां, सानसुला आरो गोजौ थाखोनि सुबुं सम्पद महरै दाजानायनि गुदि बिथायानो (थादेरसा) जाबाय बिजाब फरायनायनि हुदा खालामनाय ।

    नोंसोरनि गेजेराव सोर सोर सानसेयावनो गंसे वेब सिरिजनि (Web Series) गासैबो खोन्दो खनसेयावनो नायजोबनो हायो, आखाइ दैखांलाय ?लाजिनाङा, आं नोंसोरनि आखाइफोरखौ नुहरदों ! दानिया सानना नाय, बे एखे सावथुन एबा सिरिजखौ जुदि नोंसोर गावनो दैदेननाय, महरफोरखौ सामलायनाय आरो आखुथाइफोरनि गोसो सिङाव हाबनायनि खाबु मोननायमोनब्ला बोरै जागौमोन ? बेनो जाबाय बिजाब फरायनायनि जादु !

    मुंदांखा बाथ्रा फंसे दं— "सासे बिजाब फरायग्रा सुबुङा थैनायनि सिगांसिम रोजा रोजा जिउ थांना थायो... नाथाय जाय सुबुङा जेब्लाबो बिजाब फराया, बियो खालि जिउ मोनसेल' थांना थानो मोनो ।"



बिजाब फरायनायनि मुलामफाफोर

    बिजाबफोरखौ गांफा गांफा आनदोनि गोमोथाव दरखं (Portal) होनना सान ला । बिजाबा नोंखौ ननि मासिनिफ्राय सिखारहोआलाबानो गोदो आरो इयुनाव दावबायनाय, गुबुन गुबुन हारिमुनि सोमोनदै बुजिनाय आरो बुहुमनि गेदेमा दैदेनगिरिफोरनिफ्राय सोलोंनायनि खाबु होयो ।

जेब्ला नोंसोर सानफ्रोमबो बिजाब फरायोगोन:

1 सोदोब भाण्डार बांगोन: नोंसोर एरैबादि माखासे सोदोब सोलोंगोन, जायफोरखौ साघारन सावरायनयाव जेब्लाबो खोनानो मोननाय जाया ।

2 साननाय गोहोआ बांगोन: बिजाबआ जाबाय आखाइयाव लाबथिंबायनो हानाय मोनसे (रोखोमसे) जादु । स्क्रिन (Screen) आ नोंनि जाना साननायनि सोलाय बिजाबा नोंखौ महरफोरखौ साननो बाघ्य खालामो ।

3 अननाय गोसो (अनसुला) सोरजिहोगोन: गुबुन सुबुंफोरनि दुखु दाहा,जेंना-जेंसिफोरनि सल' फरायोब्ला नोंसोर सासे दयालु आरो मानसि मोजां मोनग्रा सुबुं जाहैगोन ।


    फरायसा महरै नोंसोरनि बयनिख्रुइ देरसिन बिबानआ जाबाय मोजाङै फरायनाय । मानो मिथिगौना ? मानोना दानो नोंसोर नोंसोरनि इयुननि बिथाखौ दानानै लानांगोन । नोंसोर खालि आनजादाव नम्बर मोननोल’ बिजाबनि आइदाफोरखौ गोसोआव लाखियाखै, बेनि गेजेरजों नोंसोर गावखौ दाफुंदों, गावनि सुबुंसार (Personality)खौ जौगाखांहोदों ।

    भारतनि सिगांनि राष्ट्रपति डा० ए. पि. जे. अब्दुल कालामनि बै मुंदांखा बुंथिखौ गोसोआव लाबोदो: "सिमांआ बे नङा जायखौ नोंसोर उन्दुनायाव नुयो; सिमांआ बेसो जाय नोंखौ उन्दुनो होआ।" नोंसोरनि फरायनायखौ बेबादि थुलुंगा जानो हो । गियाननि फारसे थानाय मिथिनो लुबैनाया नोंखौ जेब्लाबो सांग्रां आरो मावथि खालामना लाखियो।

इयुननि सुबुं सम्पद

फैगो समफोराव बुहुमखौ खालि पास (Pass) जानाय डिग्रीगोनां सुबुंल’ नांनाय नङा । बुहुमखौ थार सुबुं सम्पद (Human Resource) गोनांथि जागोन । बेनि ओंथिया मा ?

बेनि ओंथिया जाबाय नोंसोर एरैबादि सुबुं जानांगोन जायनि आखाइयाव थागोन:

1 जुक्तिगोनां साननाय: खालि 'मा साननांगौ' बे नङा, 'बोरै साननांगौ' बेखौ मिथिनाय।

2 जेंना सुस्रांनाय गोहो: जेंना-जेंसिफोरखौ सिगां लांनायनि राहा महरै आजावनाय।

3 ज्ञाननि मोजां बाहायनाय: मिथिनाय बाथ्राफोरखौ मोगथां जिउवाव खामानियाव बाहायनाय।


फै दायो जों दोंसे सल' खोनासंदिनि:

    आं नोंसोरनो मोनसे सुंद’ सल' बुंनोसै । जोबोद निखावरि गंसे नखराव सानै फिसाज्ला जोनोम जादोंमोन । बिसोरनि बिफाया सासे जौ लोंग्रा सुबुंमोन, – जौ फाग्ला, आरो जिउआ जोबोद गोब्राब खोमसि दरसिमोन । गोबां बोसोरनि उनाव, देरसिन बिदाया बिफानि बादिनो जालांबाय आरो जेराव मेराव गोलैना थानाय, लामायाव जिउ खांनांनांगौ थासारि जाबाय । जेब्ला सासे सुबुङा बिखौ सोंबाय, "नों मानो बेबादि जाखो?" बियो फिननाय होबाय, "मानोना आंनि आफाया जौ लोंग्रामोन । आंनाव गुबुन जेबो राहा गैयामोन ।"

    बेराफारसेथिं, उन्दै फंबाइया देरनानै सासे जाफुंसार आरो धोनि बेफारि जाबाय । जेब्ला बिखौ सोंनाय जाबाय, "नों एसेबां जाफुंसार बोरै जाखो ?" बियो फिननाय होबाय, "मानोना आंनि आफाया जौ लोंग्रामोन । आं नुदोंमोन जौआ आंनि नखरखौ बोरै सिलिंखार खालामखौ, आरो आं थांखि लादोंमोन दि आंनि जिउआव आं जेब्लाबो बेबादि जानो होआ ।"

    सोलोंथाइया मा? थासारिया एखेआनोमोन, नाथाय सानैनिबो साननाया आबुङै गुबुन गुबुनमोन । बिजाब फरायोब्ला नोंनि गोसोआ खुला जायो (उदां) आरो जिउआव थार लामाखौ सायख'ना लानो गोहो मोनो ।



जोबथारनायाव आंनि मोनसे खावलायनाय-

फोरोंगिरिया फरायनो होगोन होनना नेना थानाङा । नों मोजां मोननाय जायखिजाया बिजाब गंसे ला ! बेयो सोरबा नोंनि मोजां मोननाय गेलेगिरिनि जिउखौरां जानो हागौ, जेखिजाया खैफोद गोनां सल'(Adventure) एबा बिगियानआरि सल' जानो हागौ ।

सानसेआव खमैब्लाबो 15-20 मिनिटब्लाबो बिजाब फरायनायनि सर’ (हुदा) खालाम । सोलोंनो थाखाय फराय, सिगां लांनो थाखाय फराय आरो बयनिख्रुइबो गोनांथार बाथ्रा— बे बुहुमआ नागिरनाय सासे मोजां सांग्रां नोगोरारि जानो थाखाय बिजाब फराय !



Thursday, 21 May 2020

सानजा कलाइगाव हालामाव दोहोरोमारि बिथिं आरो बर’नि हारिमु || Religion in the East Kalaigaon Bodos and Bodo Culture || An Article by Mr. Pradip Kachari


सानजा कलाइगाव हालामाव दोहोरोमारि बिथिं आरो बर’नि हारिमु
प्रदिप कसारि
पुथियाखाट

            सानजा कलाइगाव ओनसोलाव गुबुन गुबुन हारि, धोरोम, रावआरि हारिफोरजों गोरोबना थानाय मोनसे हारिया जाबाय बर’ हारि । दिनैनिफ्राय 20 बोसोर सिगाङाव सानजा कलाइगाव हालामाव बर’फोरा सा-सानजा खनायाव सिजौ गायना जिदाइन ज’रा खुन्थिया थुनानै मोनबा ज’रा खामि हेबनानै बाथौ दोहोरोम सिबिनायखौ नुनो मोनाखैमोन । बै समाव बर’फोरा बोरा गहाइ, आइ गहाइ बादि गसाइखौसो फुजिदोंमोन । बेबादिनो पुर्णिमा, अमाबयस्या आरो आवसि सानफोरखौ फालिदोंमोन । दौरिफोरा गसाइ फुजिनाय (सिबिनाय) सिगां सान खालि लधन थानानै थानसालियाव बाउग्रोयोमोन । दौरिफोरा लधन थानानै गसाइ फुजिनाया बर’फोरनि गोथार नेम एबा खान्थि । दौरिफोरा गसाइ फुजिनाय समाव गावबा गावनि खसाब गुफुर धुति, गेन्जि गुफुर आरो गुफुर हि गानोमोन । बै समाव जेबो लिरनाय मोन्थोर बिजाबफोर गैयामोन । दौरि आरो बाइलंमोना खुगाजों खुगा मोन्थोर आवरायोमोन । सरासनस्रायै बै मोन्थोरफोरा जादों- हे बोरा गहाइ, हे आइ गहाइ, मा̐ कामाख्या देबी, शरु आइ, बर आइ, न बैनी, बार’ बैनि, अथ’र बैनी बायदियानो गुबै मोन्थोरमोन । दाव, हांसो, फारौ, बोरमा बायदि जिब बुलि होनानै गसाइखौ फुजिनायनि नेम दङमोन । बे बादि बुलि होनानै फुजियोब्ला गसाइयाबो गोजोनो होनना फुथाइनाय दङमोन ।
            जेथो दानाव बर’फोरा गार्जा गसाइखौ फुजियोमोन । बे गसाइखौ फुजिनायाव थालिर बिफांनि भेल (नाव) बानायनानै दाउदै, फारौ, बोरमा आरि जिब होनानै दैमा-दैसा एबा हाख’रफोराव हगारहरोमोन । बे सानखालिनो खोमसि हरनि समाव दाउस्रि दाउ आरो एम्बु सित्र होनानै सिखाव मोदाइखौ फुजियोमोन । बै समाव बर’फोरनि मोनसे आंगो दोहोरोमारि मोनसानाय जादों दोवधनि खेराइ मोसानाय । बे मोसानाया जोबोद गिख्रांथाव । देवधनि खेराइ मोसायोब्ला थुंग्रि गुलाव आरो बोरला लानानै मोनसायोमोन ।
            बर’ हारिनि गुदि आरो आंगो दोहोरोमानो जादों बाथौ दोहोरोम । बाथौ दोहोरोमा जोबोर गोजाम दोहोरोम । बेसेबांबां रोजा बोसोर जारिमिन मोनदांस’हायै आइथो-फेनथो समनिफ्राय बाथौ दोहोरोमखौ बर’फोरा फालिबोदों । बाथौ दोहोरोमा जोबनो रोङै थैनो रोङै नुवाथारि निराकार आनान गसाइ बोराइ बाथौबो फालिनाय जादों । बिथाङानो जादों सोरजिगिरि, फालिगिरि, फोथांगिरि, फोथैगिरि । हिन्दु दोहोरोम आरो ख्रष्टान दोहोरोमनि इस्वोर जोनोमनि सान  आरो थैनायनि सानखौ मिथिनो मोनो । नाथाय नुवाथारि आनान गसाइ बोराइ बाथौनि जोनोम आरो थैनायनि सानखौ मिथिनो मोना । मानोना बिथाङानो जादों निराकार नुवाथारि आनन गासाइ, बिनान गसाइ आफा अबं लावरि बोराइ बाथौ । बाथौ दोहोरोमाव राव, हारिमु, थुनलाइ, आसार खान्थि, बाद खान्थि, समाज खान्थि, फोरबो फालिनाय, जानाय-लोंनाय, गाननाय जोमनाय, मावनाय दांनाय, साननाय हनाय, खेराइ मोसानाय, खाम, सिफुं, सेरजा, जथा, जाबस्रिं गासैबो बाथौ दोहोरोम एबा हारिमुआव दं ।
            बे बादि गोबां बोसोर बारलांनायनि उनाव इं 1993 मायथाइयाव दुलाराइ बाथौ महासभानि सिङाव थानाय आइ देवर बियाबनि माखासे गोरों गोरा, रोंखा-राखा, गाहेला बाथौ धोरोम सिबिसुला, साग्रिद सुबुंफोरनि नाजानायाव बतियामारि गामिनिनो गंब्रै सुबा लोगो लानानै बतियामारि बालिपारा सुबायाव गोथार थानसालियाव गोथार मंगलबार सानाव साननैनि हाबाफारि लानानै बाथौ गायसननाय जायो । गंब्रै सुबाया बाथौ गायसननायनि सिगाङावनो बालिपारा सुबानि मुस्रि जयराम बसुमतारिया बाथौ गायसनदोंमोन । बेनि उनाव मुस्रि दन्दि कुमार बसुमतारिया बाथौ गायसनो । बेबादि लासै लासै बाथौ दोहोरामा बे ओनसोलाव गोसारलांनो हमनायसै ।
            इं 1997 मायथाइयनि एप्रिल दानाव बतियामारि तेजियालसुबायाव बाथौ गायसनना लायो । बेबादि लासै लासै मोनसे सुबानि उनाव गुबुन मोनसे सुबा फारि फारियै बाथौ गायसननानै बर’नि आंगो दोहोरखौ सिबिनो लायो । इं 1999 मायथाइयनि एप्रिल एबा बैसाग दानाव बतियामारि बालिपारा सुबाया बाथौ गयसनो । बेबादिनो लासै लासै सा-बतियामारि (भण्डापारा सुबा) सुबायावबो बाथौ गायसनो । सा-तेजियालपारा (झारगगाव) सुबाया फारि फारियै गावनि आंगो दोहोरोम बाथौ सिजौ बिफांखौ नखर नखर गायनानै सिबिनो हमो । सानजा कलाइगाव ओनसोलाव बेबादिनो लासै लासै बाथौ दोहोरोमा गोसारनो हमो । बाथौ दोहोरोम लानाय समनिफ्राय बे ओनसोलाव बाथौ सिबियारि सुबुंफोरा हाफथानि सानसे गोथार मंगलबार सानखालि बयबो थानसालियाव आर’ज खालामो । गोथार मंगलबार सानखालिनो नख’रनि बयबो दुगैस्रां लोबस्रां बाथौ बिथाखौ लिरस्रांनानै आफा इसोरनो आर’ज खालामो । थानसालि एबा गामियाव बावनाय थायोब्ला दौरिया गोमो गाबनि गामसा आरो गस्ला गानो, दौसियाबो गोमो गाबनि गसला, गोथां गाबनि गामसा आरो गोजा गाबनि आर’नाइ लानानै थानसालियाव बावग्रोयोमोन । थानसलियाव इसोरनो आर’ज खालामनाय समाव हौवाफोरा गामसा गोथां, गस्ला गुफुर आरो आर’नाइ गोथां लायोमोन । हिन्जावफोराबो आर’जनि समाव गोमो गाबनि दखना, गुफुर ब्लाउज आरो गुफुर हि लायोमोन । इसोरखौ सिबिनायनि समाव गाननाय जोमनायनि नेम खान्थि दं । थानसलियाव सिबियारिफोरा हाबनायनि सिगाङावनो दौरिया दर मोखाङाव थानानै दै गोथार सारस्रावाना होयो । दै गोथार सारनायनि ओंथिया सिबियारिफोरनि गोसो गोरबोआ निस्थार एबा गोथार खालामनाय । सिबियारिफोरनि बयबो आखाइयाव गांफाहै आर’ज बिजाब लानानै बाथौ थानसालियाव थाङो । आर’जनि समाव जेबो दावराव दावसि, खोथा रायलायलायनायनि नेम गैया ।
            आफा इसोर बोराइ बाथौ सिबियोब्ला एबा आर’ज खालामोब्ला गोसो गोरबो गोजोननाय आरो स्रां मोनो । इसोरनिसिम फुथायनाय थायोब्ला बियो सोरगो राइजोआव जायगा मोनो होनना फोथाइनाय दं । इसोरखौ फोथायोब्ला एबा सिबिनाय थायोब्ला इसोराबो बिखौ अनो आरो खैफोद आफोदनिफ्रायबो रैखा खालामो । इसोरनि मुङा जोबोर गोदै, निस्थार एबा सैथो । बर’फोरा बाथौ दोहोरोमखौ जोबोर अनो आरो बेयो बर’फोरनि आंगो दोहोरोम । बे दोहोरमखौ जों बयबो फोसाबनाय, फेहेरनाय एबा गोसारहोनायाव बिबान दं । बाथौ दोहोरमखौ जों साफ्रोमबो बर’फोरा फोथांना लाखिनांगोन । मानोना दोहोरोमानो मोनसे हारि एबा माहारिखौ सिनायथि होयो । जायहा दोहोरोम गैया बेहा राव, हारिमु, थुनलाइ, आसार-खान्थि, समाजखान्थि, गानाय-जोमनायनि नेम गैया । जों हारि हिसाबै सानफ्रोमबो दोहोरमजों लोब्बा लाखिना सोलिनांगौ ।
            सानजा कलाइगावनि बर’ बाथौ दोहोरोम सिबियारिफोरा गाननाय-जोमानाय, मोसानाय-मोसोरनाय, बायदि फाव दिन्थिफुंनाय, गेलेनाय बादायलायानाय, हारिमु आइदाजों गोरोबना दं । बर’फोरा मोसानायाव खाम, सिफुं, सेरजा, जथा, गंगना, जाबख्रिं, थारखा आरि आगजुफोरखौ बाहायो । आगोलनि बर’फोरनि नख’राव बाहायनाय गाम्बारि खामफ्लाइ, हाथा, नावद्रा, रैइना, नांगोल-जोंगोल, मै, सेन, खखा, होखेन, बावसा बायदि आगजुफोरा बर’नि आगजु । बेफोर गासै आगजुफोरखौ सानजा कलाइगाव ओनसोलनि बर’फोरा बाहायगासिनो दं ।


            बाथौ दोहोरोमारि सुबुंफोरनि फोरबोआ मोनबा । बे फोरबोफोरा जादों – क) बैसागु फोरबो, ख) आवसिया खेराइ फोरबो, ग) मायनाव फोरबो, घ) गोरलै जानाय फोरबो आरो ङ) मागो फोरबो एबा बाथौ खेराइ फोरबो ।

क) बैसागु फोरबो:
सैत्र दाननि जोबथा सानखालि नखरनि गासै जिब जुनार मोसौ, मैसो, बोरमा आरि जिबफोरखौ दैमा-दैसा एबा हाखरफोराव लांनानै थुखैनानै दै-लाव, फान्थाव, हालदै, फसलानि माला गानहोनानै गोजा, गोसोम फोथा होनाय जायो । गोदान बोसोरनि गासै जिब-जुनारफोरखौनो दौनदाल गानहोनाय जायो । मोनाबिलि समाव गलि नआव आलारि बाथि, धुप-धुना, बिबार बारफा, गइ जरा, फाथै जरा होनानै इसोरनि सिम फुजिनाय जायो । फुजिनायनि ओंथिया- जाहाथे मोसौ, मैसो, बोरमा गासैबो जुनारफोरा बेरामाव गोग्लैया आरो इसोरा मोजाङै लाखियो । बैसागु दाननि से अक्टखालाराव गामिनि गासै दौरि, दौसि, बुराइ-बुरै, लाइमोन सेंग्रा-सिख्ला बयबो खौसे जानाने थानसालियाव आर’ज खालामो । स्नि सानसिम बयबो रंजा-बाजायै मिनि खुसियै गामियाव नखर नखर खाम, सिफुं, जथा, सेरजा दामनानै गिदिं गिदिं मोसहैना बोर बिनाय आरो होनाय जायो ।

ख) आवसिया खेराइ फोरबो:
आसार दाननि से खालारखालिनिफ्राय स्नि  खालारसिम हाल एवनानै मोनाबिलि समाव आलारि बाथि फोजोंना धुब-धुना सावनानै 8, 9, आरो 10 खालारसिम फालिनानै आसार दाननि 11खलार खालि सिम फालिनाय जायो  । दौरि, दैसि बिथांमोनाबो फुङावनो दुगैस्रां-लोबस्रां साखोन-सिखोन जानानै थानसालियाव थाङो । गिबियावनो बिथांमोना आफा बोराइ बाथौखौ सुंग्रिनानै दै गोथार बानायनानै नखर नखर सारफावना होयो । दै गोथार सारनायनि उनावसो नखराव मैलाफोरा साखोन-सिखोन आरो निस्थार जायो होनना फोथायनाय दं । नखरनि माइनावा बेनि उनाव सिजौ गुदियाव आलारि बाथि फोजोंना, धुप-धुना सावना, गइ जरा, फाथै जरा, बिबार बावथाइ होनानै आफा इसोर बोराइ बाथौखौ आरज गाबहरनाय जायो ।
ग) माइनाव फोरबो:
आसिन दाननि जोबथा सानखालि नखरनि लामा लांगोनायाव फांनै थालिर बिफां गायनानै गइ जरा, फाथै जरा, आलारि बाथि फोजोंना धुप-धुना सावना बिबारनि माला गानहोनानै फोरबोखौ बरायनाय जायो । बे सानखालिनो मोनाबिलि समाव माइ दुब्लि आरो बारि बागानाव आलारि बाथि फोजोंनानै  जेरावथिंबो स्रां खालामनाय जायो । बेनि ओंथिया- माइ दुब्लिनि माइफोरा जाहाथे एम्फो-एनलाफोरा खहा खालामनो हाया आरो बारि बगाननि फिथाइफोरा गोबां थायो । माइ आरो बायदिसिना फिथाइ-सामथाइफोरखौ मोजाङै मोननो थाखाय आफा इसोर बोराइ  बाथौनिसिम आरज खालामो ।
काति दाननि से अक्ट’खालि माइनाव फोरबोखौ राइजोनि बाथौ थानसालियाव गाजा गोमाजायै फालिनाय जायो । काति दाननि से खालारनिफ्राय थामजि खालार खालिसिम नखर नखर आरज लायो । नखरनिसिम माइ आबादफोरखौ जाथे जेबो खहा जायालासे लाबोनो हायो आफा इसोरनि सिम आर’ज गाबहरनाय जायो ।

घ) गोरलै जानाय फोरबो:
बाथौ दोहोरोमारि सुबुंफोरनि मोनसे आंगो फोबोआनो जादों गोरलै जानाय फोरबो । बे फोरबोखौ “कुमारि” मोदाइजोनि मुङै फालिनाय जायो । बे फोरबोखौ आधोन दाननि 1 अक्ट खालारनिफ्राय 8 खालारखालिनि समनि गेजेराव माइ दुब्लिनिफ्राय माइ बिजौ लाबोनाय जोयो । गोदो गोदायनिफ्राय माइनाव लायानाय सानखालि नबां, बाख्रि, इसिं न आरो बाथौ सालिखौ लिरस्रांना साखोन-सिखोन खालामनाय जायो । नखरनि बायदि लाइ-लथर, हि-जोमफोरखौ सोनानै साखोन-सिखोन खालामना ओंखाम ओंख्रि संखांनासो माइनाव लायनो थाङो । ओंखाम ओंख्रै संखांना थांनायनि ओंथिया- गोथार ओंखाम ओंख्रि नुफैयोब्ला नखराव माइनाव थायो होनना आगोलनिफ्रायनो फोथायनाय दं । नखरनि जाय आइजोआ माइनाव लायनो थांगोन बियो गुफुर दख्ना आरो गुफुर गस्ला गानै जुमै थाङो । थांनाय समाव लोगोआव गोदान खिरखा गंसे, लाइजौ गांनै, आलारि बाथि गंनै, गइ जरानै, फाथै जरानै, धुप-धुना, बिबार दायनैसो, थाव गुबै, आवा खुन्दुं, खासि गंसे, लथासे थुलुंसि दै गोथार आरोबाव गुफुर सि गंसे माइनाव खोबनो थाखाय लांनाय जायो । बेनि उनाव सानजा मोखाङै लांफानाय मुवाफोरखौ फारियै बनानै आलारि बाथि फोजोंना धुप-धुना सावनानै इसोरनिसिम आरज खालामनाय जायो । आरज खालामनानै सुबा मोनबा हानानै मुथिबा खानानै नसिम लाबोना खावसे बाहागो बाख्रियाव आरो खावसे बाहागो इसिं नआव दोननाय जायो । बेनि उनाव माइनावनि मुङै आलारि बाथि, धुप-धुना सावना इसोरनिसिम खुलुमनाय जायो  । गोदो-गोदायनि समाव ओंखाम गोरलै जानाय थिंग्राय माइनि मायरं आरो माइसालि माइनि माइरंजोंसो ओंखाम गोरलै जायोमोन । गोदोआव ओंखाम गोरलै जानायनि जेबो थि सम एबा सान गैयामोन । बेबादि जेबो थि सम एबा सान गैयिया जेबो आब्रुथि गैयामोन । नाथाय आथिखालाव आधोन दाननि गु खालारावनो ओंखाम गोरलै जानाय फोरबोखौ रंजा बाजायै गाजा गोमजायै फालिनाय जायो । नखराव बाहायनाय बायदिसिना आइजें-आइला जेरै- नांगोल, जुगल, मै, खदाल, खासिम सेखा, रुवा बायदि आइजेंफोरखौ ज खालामना बाथौ सालि खाथियाव दोननानै गोथार दैजों थारनाय जायो । बै सानखालिनो बाहायजानाय मुवा जेरै साइकेल, मथर, बाइक, ट्रेकटर, सि-सुग्रा मेसिन, दै सारग्रा मेसिन बायदि मुवाफोरखौ थुलुंसि गोथार दैजों सुस्रांना बारफा-बारफा बिबारनि माला गानहोनानै जाहाथे सानफ्रोमबो मोजाङै बाहायनो हायो बेनि थाखाय आफा इसोर बोराइ बाथौनिसिम आरज खालामनाय जायो ।

ङ) मागो फोरबो एबा बाथौ खेराइ फोरबो:
            बाथौ दोहोरोमारि सुबुंफोरनि जोबथा फोरबोआनो जादों मागो फोरबो । मागो फोरबोखौ पुस दाननि जोबथा सानखालि फालिनाय जायो । पुस दाननि जोबथा सानखालि नखरनि बारि बागाननि गइ बिफां, थाइजौ, खान्थाल, नारेंखल बायदि फिथाइ थायग्रा बिफांफोराव आसु माइनि जिगाबजों बिफां गुदिनि सायाव खानाय जायो । जिगाब खानायनि ओंथिया- जाहाथे हायाव थानाय एम्फौ-एनलाफोरा गोजौ फारसे दावखोलांनानै बिफांनि फिथाइफोरखौ जेबो खहा खालामनो हाया । नबांफोरखौबो गुफुर आवा खुन्दुंजों सुंनाय जायो । आवा खुन्दुंजों न-बांफोरखौ सुंनायनि ओंथिया – जाहाथे अखा, बारहुंखाफोरा न-बांफोरखौ सिलिंखार खालामनो हाया । बे सानखालिनो उन्दै उन्दै लावखार गथ’फोरा बेलागुर न बानायनानै रंजा-बाजायै मोसानानै लावखार ओंखाम जायो । अखानायसि सान ओंखारनायनि सिगां एबा दावखा सिला सिरि मोनैनि समाव बयबो लावखार गथ’फोरा दैमा-दैसा, बिलो-बिलोमा, हाखर-हालाफोराव दुगैस्रांनानै बेलागुर ननि इसे गोजानाव लाइजौ लाइ गंसे बना बेयावहाय गइ जरा, फाथै जरा, बिबार दायनैसो होनानै आलारि बाथि फोजोंना बयबो आन्थु खेराइनानै बनजार लानानै आगदाथिंनिफ्राय आगसिथिं खेबबा गिदिंनानै बेलागुर नखौ सवो । बे सानखालि फुङावनो नखरनि गासैबो सुबुंफोरा दुगैयोमोन । बेबादि फुङावनो दुगैनायनि ओंथिया- मोदोमनि बायदि गाराइफोरा हामो । हिन्जावफोराबो लामा गोलाव सिबब्ला खेनाइया गोलाव जायो होनना फोथायनाय दं । मागो सानखालि गामिनि गासै दौरि, दौसि, बोराइ-बुरै, सेंग्रा-सिख्ला बयबो थानसालियाव आरजाव बाहागो लायो । बे सानखालिनो गोथैसिफोरखौबो ओंखाम-ओंख्रि, ना, बेदर बायदि फिथाइ-सामथाइफोरखौ बावनाय जायो । गामिनि बयबो बोराइ-बुरै, बिदा-फंबाइ, बिब’-बिनानाव, लाइमोन सेंग्रा सिख्ला खौसे जानानै बायदि गेलेनाय बादायलायनाय बाहागो लायो । सानजा कलाइगाव हालामनि बर’ बाथौ दोहोरोमारि सुबुंफोरा बे मोनबा फोरबोखौ दिनैसिम रंजा खुसियै फालिबोदों ।


बाथौ दोहोरोमारि बर’फोरनि आसारा मोनबा:
क) दोरसि आसार:
            बाथौ दोहोरोमारि बान्दो आरो आसार खान्थि बादियै जेब्ला हौवा-हिन्जावनि गोरोबलायनायनि गेजेरजों बिमाया जेब्ला गोरबोआव गथ’ गोरलै थानायनि बाथ्राया रोखा जायो अब्ला 4 दान एबा 5 दानाव हाबोब्ला गथ’आ जिउ दान मोननाय सम होनना फोथायो । गथ’नि मोजां जिउनि थाकाय सानसे थि सान लानानै गामिनि दौरि, दौसि, आसारि आरो राइजोफोरखौ लिंनानै नखराव आर’ज खालामनांगौ । बिहामजो गोदानआ गोरबोआव गोरलै गथ’ थाजेनोब्ला आखाइ सोलायनानै गुबुननि नखरावबो ओंखाम जानाय जोंनि दोहोरमाव नेम दं । नाथाय सानजा कलाइगाव ओनसोलनि बाथौ सिबियारि सुबुंफोरा बे दोरसि बान्दोखो फालिबोनायखौ नुनो मोनाखैमोन ।
ख) जोनोम आसार:
            बिमानि गोरबोआव दोरसि मोननायनि उनाव गु दान जि सानाव गोरलै गथ’आ जोनोम जायो । गोरलै गथ’आ जोनोम मोननायनि जिसे सान खालि नबां लिरस्रांना सि-जोमफोरखौ सोनानै साखोन-सिखोन जाना गामिनि दौरि, दौसि एबा आसारि बिथांमोनखौ लिंनानै थारनाय जायो । बेनि उनाव दौरि, दौसिमोना बे बादि बाथ्रा बोसोनफोरखौ आवरायो-
नै गथ’ गोदो नों मामोन
हारसा ना, बांगाल ना, जंगालमोन
दा नों बर’ नखराव
बर’ बिमानि गोरबोआव जोनोम मोनबाय ।
दिनैनिफ्राय नों सासे बर’ सुबुं जानांसिगोन
इसोर आरो दोहोरोमनि दहाय लानानै
नोंनि इउन जिउ संसार
मावनाय-दांनाय, साननाय-हनाय
सोलो-बोलो, आख्रा-फाख्रा
गुनि-गियानि, रोंखा-राखा जानांगोन ।
बिमा गुरु, बिफा गुरु
दोहोरमनि गुरु, मानिसुला सिबिसुला
जानांगोन दे
इसोरनि बोर मोनथों ।।
            होनना आवरायखांना जयै बोर सास्रिनाय मोनथिना रायसंनांगौ ।
बे सानखालि गामिनि दौरि, दौसि, आसारि आरो राइजोफोरखौ लिंनानै इसोरनिसिम आर’ज खालामनांगौ । बे खालिनो गथ’नि मुंखौ बर’ रावजों दोननांगौ । नाथाय जोंनि सानजा कलाइगाव हालामाव बाथौ दोहोरोमारि सुबुंफोरखौ बे बादि फालिबोनायखौ नुनो मोननाय जाया ।
ग) हाबा आसार:
            जर-जुलि एबा हाबा लानाय खान्थिया सुबुं माहारिनि गेजेराव बान्दोबि थामथि बान्दो  आरो आसारबानि थामथि आसाराव गोलैयो । सानै सेंग्रा-सिख्ला जर-जुलि जानाया सोरजिगिरि इसोरनिनो गोथार आसार खान्थि । बयबो सुबुंआनो जोनोम मोननायनि उनाव सानसे हाबा जानांगौ । बेयो संसारनि मोनसे नेम । हाबाया सरासनस्रायै गंनै नखरनि गेजेराव बिगोमाजों बिगोमा मोजां सोमोन्दो लाना सावरायलायनानैसो हाबा दानांगौ । बे बादि मोजां सोमोन्दो खोथा-बाथ्रा सावरायलायनानै जानाया गोथार एबा गोमोन हाबा । जोंनि सानजा कलाइगाव ओनसोलाव हाफथासे एबा हाफथानैनि उनावसो आसारिफोरखौ लिंनानै हाबा दानायखौ नुनो मोननाय जायो ।
घ) बोरायनाय आसार:
            बाथौ दोहोरोमारि सुबुंफोरनि ब्रैथि आसारानो जाबाय बोरायनाय आसार । बे मुलुग संसाराव जोनोम लानाय बयबो सानसे बैसो जालांनानै बोराय जालाङो । बे संसारनि मोनसे नेम । सासे उन्दै गथ’नि आखुआ जेरै निरला आरो गोजोन आखुनि । बिमा बिफाया बै समाव जोबोर जोथोन लानो गोनां जायो । बेबादिनो सासे बोराइ बैसोनि बिमा बिफाखौबो गथ’फोर बादि जोथोन लानांगौ । मानोना बैसो जालांनाय लोगो लोगो बिसोर लोरबां जालाङो । खामानि मावनो आरो लामाफोराव थाबायलांनोबो हाया जालाङो । बिसोर बैसोगोरा जालाङोब्ला बे समाव देह, मोदोम, खैफोद आफोदनि थाखाय आफा इसोरनि खाथियाव बोर आरो आरज खालामनांगौ । बिमा बिफाया थांनानै थानाय समाव गाव आर्जिनाय धोन सम्फथिफोरखौ सामलायनो हाया जायो । सानसे गामिनि दौरि, दौसि, आसारि आरो राइजोफोरखौ लिंना नखराव सुखु गोजोननि थाखाय आरज खालामनांगौ । बिमा बिफाया गावनि असे फिसाला गेदेरखौ नखर दैदेनलांनो गासै धोन सम्फथिफोरखौ राइजोनि सिगाङाव मान खालामना गथायनांगौ । नाथाय जोंनि सानजा कलाइगाव ओनसोलाव बे बोरायनाय आसार खान्थिखौ फालिनाय नुनो मोननाय जाया ।
ङ) थैनाय आसार:
            सानसे मानसिया जोनोम जाब्ला सानसे थैनांगोन । बे इसोरनिनो गेलेनाय मोनसे नेम । सानजा कलाइगाव ओनसोलाव बाथौ दोहोरोमारि हौवा थैब्ला सानबा फालिनाय जायो आरो हिन्जाव थैब्ला सानस्नि फालिनाय जायो । हौवाब्ला सानबा आरो हिन्जावब्ला सानस्नि समाव राइजो गियाथि लानानै दाहा गारनाय जायो । बे सानखालिनो नार्जि गोरान आरो ना गोरानजों नार्जि अरगारनाय जायो । खायफा गामिनि सुबुंफोरा खानाय सिनो आरो खायफा गामिनिया खानाइ सिनजाया । आथिखालाव बाथौ दोहोरोमाव खानाइ सिननाय नेम गैया । दासिमबो खायफा गामिफोराव सारादुआव ना बेदर बाहायनायखौ नुनो मोनो । नाथाय बाथौ दोहोरोमाव सारादुफोराव ना-बेदेर बाहायनायनि नेम गैया । खायफा गामिफोराव दानसारनायखौ नुनो मोना आरो खायफा गामिफोराव दानसारनायखौ नुनो मोनो । जोंनि सानजा कलाइगाव ओनसोलावबो आसारि लानानै दाहा गारनांगौ नाथाय दिनैसिम बेबादि आसारि लानानै दाहा गारनायखौ नुनो मोनाखै ।
बाद खान्थि: बाथौ दोहोरोमारि बर’फोरनि आसार आरो बिजिरनाय खान्थि दं । बर’नि बे समाज आसार बिजिरनाय खान्थिया जोबोर गोरा आरो न्याय दं (Customary Law) । मानसिया दाय एबा गोरोन्थि खामानि मावोब्ला मानसियानो बिजिरनानै समाधान खालामो । मानसिनि बिजिरनायाव सैथो एबा गोरोन्थिबो थानो हागौ । नाथाय इसोरनि बिजिरनायाव जेबो गोरोन्थि थाया । गोदो गोदाय समनिफ्रायनो बर’ समाजाव बायदि बेले बेजे गुलाइ गुजाइ जाथाइ आरो समाजनि बेरेखा खामानि मावोब्ला बेनि हेथायै बाथौआरि समाजाव दोहोरोमनि खान्थिजों बिजिरनानै दाया गोरोन्थिफोरखौ सुस्रांनायनि नेम दं । बर’फोरनि बाथौ दोहोरोमनि हिसाबै बादा मोनबा । बेफोर जादों- क) आगर बाद, ख) फंस्लद बाद, ग) दावखि बाद, ध) खावलि बाद आरो ङ) खौलोबोद बाद ।
क) आगर बाद:
            मानसि बुथारनाया दोहोरोमनि एबा आइननि बयनिख्रुइबो देरसिन दाय एबा फाफ । बेबादि मानसि बुथारनानै दाय एबा फाफ खालामनाया आगर बादाव गोलैयो । सोरबा बाथौआरि हौवासाया गुबुन ख्रिष्टान एबा इस्लाम दोहोरोमारि हिन्जाव हाबा खालामोब्ला बे आगर बाद खान्थिनि नेमजों उद्रायनाय जायो ।
ख) फंस्लद बाद:
            बिमा बिफा, बिदा-बिब’, फंबाइ-बिनानावमोनखौ बुयोब्ला बे खान्थिजों उद्रायनाय जायो ।
ग) दावखि बाद:
            बाथौ दोहोरोमारि सोरबा सुबुङा अमा, बोरमा, दाव, सैमाजों सोलायज्लायनाय बेदर जायोब्ला बे दावखि बाद खान्थिजों उद्रायनाय जायो ।
घ) खावलि बाद:
            दोहोरोमारि सोरबा सुबुङा गोथैसिनि लोगोआव हरफानाय रां-फैसा, सि-जोम बायदि मुवाफोर नसिम लाबोयोब्ला बे बाद खान्थिजों उद्रायना जायो । मैसो, दावखा, सिगुन, सिला, सैमा, मावजि, सियाल, जिबौ, हादिदग्ला जिबफोरनि बेदर जायोब्ला बे बादोजों उद्रायनानै समाजनि नेमाव लानाय जायो ।
ङ) खौलोबोद एबा लावखार बाद:
            जोंनि बाथौ दोहोरोमाव सोरबा सुबुंआ बिमा हारिनि जुनारजों हाव एवब्ला आरो सुबुंफोरनि मोदोमाव एम्फौफोरा बिदै दैब्ला एबा नंखाय बाथ्रा बुंनानै खैफोद आफोदाव गोग्लैब्ला बे बाद खान्थिजों उद्रायनाय जायो । जोंनि सानजा कलाइगाव बाथौआरि समाजाव बेफोर बेले बेजे, नंखाय, समाजनि बेरेखा खामानिफोरखौ दौरि, दौसि, आसारि आरो गामिनि राइजो राजाफोरखौ लानानै उद्रायनाय जायो ।
            फै जों सानजा कलाइगाव ओनसोलनि बाथौ सिबियारिफोर बायदि गेना गोरोन्थिफोरखौ सुस्रांदिनि आरो बयबो खौसे जाना आगान सुरलांदिनि ।

आइ थैदों आइखौ गारदों
आफा थैदों आफाखौ गारदों
नाथाय नों आफा बोराइ बाथौखौ
गाराखै दासिमबो सिबिनो ।।


You may like to read नोंथाङा गाहायनि लिरबिदांफोरखौबो फरायनो हागोन